KOS-Zawał: efektywność kliniczna czy przychodowa?
Program KOS-Zawał stał się jednym z najważniejszych wzorów ciągłości opieki nad pacjentem po zawale mięśnia sercowego. Dla wielu szpitali to jednak nie tylko kwestia medycyny, ale także przemyślanego zarządzania procesem, zwłaszcza gdy na szali stoją efektywność kliniczna, przychody i doświadczenie pacjenta.
Szpital XYZ, posiadający oddział kardiologii inwazyjnej, rehabilitacji kardiologicznej w warunkach stacjonarnych i poradnie kardiologiczne, od kilku lat realizuje program KOS-Zawał. W 2025 roku, po wejściu w życie nowego zarządzenia NFZ (nr 64/2025/DSOZ), placówka stanęła przed strategicznym wyborem: czy skoncentrować się na rehabilitacji stacjonarnej, znacznie bardziej opłacalnej finansowo, czy rozwijać rehabilitację dzienną i telerehabilitację, coraz częściej wybieraną przez młodszych pacjentów wracających do aktywności zawodowej. To nie był wybór tylko organizacyjny. To był wybór modelu zarządzania. Efektywność finansowa kontra doświadczenie pacjenta.
Z raportu „Funkcjonowanie programu KOS-Zawał” (NFZ, 2023) wynika, że 60% pacjentów realizowało rehabilitację w warunkach stacjonarnych, 40% dzienną, a poniżej 3% telerehabilitację. 70% rozpoczęło rehabilitację w ciągu 14 dni od wypisu, co zmniejszało ryzyko zgonu o 57% i niewydolności serca o 11% (Nie bez powodu premiujemy rozpoczęcie rehabilitacji w ciągu 14 dni). Średni wiek pacjentów w programie to 66 lat (mężczyźni 64, kobiety 69), czyli coraz młodsza populacja niż poza programem (69 lat). Rehabilitacja w warunkach stacjonarnych nadal dominuje, ale linia trendu przesuwa się w stronę trybu dziennego.
Nowe zarządzenie NFZ (64/2025/DSOZ) znacząco zmieniło wycenę świadczeń. Rehabilitacja stacjonarna została podniesiona z 210 pkt do 351 pkt za osobodzień, podczas gdy rehabilitacja dzienna i telerehabilitacja pozostały na poziomie 80 pkt. Przy wartości punktu 1,94 zł oznacza to, że jeden dzień rehabilitacji stacjonarnej przynosi 681,94 zł przychodu, a dziennej 155,20 zł. Dla 21 dni leczenia daje to odpowiednio 14 320 zł i 3 259 zł, czyli różnicę 11 061 zł na pacjenta (340%). Nie wliczono tutaj współczynnika premiującego za rozpoczęcie rehabilitacji. Niemniej istotne są jednak koszty funkcjonowania obu oddziałów, w tym personel, zaplecze i infrastruktura.
Z punktu widzenia finansowego szpital zyskuje ponad czterokrotnie więcej, kierując pacjenta na rehabilitację w warunkach stacjonarnych. Przy 100 pacjentach rocznie różnica wynosi ponad 1,1 mln zł przychodów. Z perspektywy pacjenta sytuacja wygląda inaczej. Rehabilitacja dzienna oznacza mniej dni poza domem, krótszy czas absencji zawodowej i większe poczucie kontroli nad własnym zdrowiem. Zarząd Szpitala XYZ musi więc pogodzić dwa przeciwstawne cele: maksymalizację przychodów oraz maksymalizację satysfakcji pacjenta. Decyzja ma charakter strategiczny – określa, jakim szpitalem chce być organizacja: ekonomicznie efektywnym czy partnerskim i dostępnym.
Proponowana ścieżka pacjenta w Szpitalu XYZ obejmuje hospitalizację z leczeniem ostrej fazy zawału w oddziale kardiologii inwazyjnej, wypis i pierwszą kontrolę w poradni kardiologicznej do 14 dni, rehabilitację w trybie stacjonarnym, trzy wizyty kontrolne w poradni oraz zakończenie programu z oceną efektów i rekomendacją powrotu do aktywności. Taki model łączy przychód szpitala (hospitalizacja, rehabilitacja, AOS) z ciągłością opieki, ale kładzie mniejszy nacisk na doświadczenia pacjenta.
Alternatywą może być model mieszany, w którym pacjenci z większym ryzykiem sercowo-naczyniowym (np. po zabiegach kardiochirurgicznych) kierowani są na rehabilitację stacjonarną, a młodsi i stabilni do trybu dziennego. Współpraca z zewnętrznym ośrodkiem rehabilitacyjnym pozwala skrócić kolejki i zwiększyć liczbę świadczeń dziennych. Telerehabilitacja hybrydowa, choć dziś stanowi mniej niż 3% przypadków, stanowi obiecujący kierunek rozwoju łączący niższe koszty z wysoką dostępnością i wygodą pacjenta. Ten model z kolei jest najbardziej korzystny dla pacjenta, ale mniej elastyczny dla budżetu.
Wnioski z analizy są jednoznaczne. Najkorzystniejsze finansowo świadczenia nie zawsze są najbardziej wartościowe z perspektywy pacjenta. Połączenie trybów rehabilitacji w procesie (stacjonarny, dzienny i telerehabilitacja) pozwala maksymalizować efektywność systemową. Integracja danych pacjenta i ścisła współpraca między oddziałami a partnerami zewnętrznymi są kluczem do sukcesu. Współczynnik premiujący za rozpoczęcie rehabilitacji w ciągu 14 dni jest realnym instrumentem poprawy wyników klinicznych. Szpitale z własnymi poradniami i oddziałami dziennymi mogą optymalizować proces przy zachowaniu równowagi między ekonomią a efektywnością kliniczną.
Zmiana wyceny rehabilitacji kardiologicznej to test dla zarządów szpitali: czy wybiorą krótkoterminowy zysk czy długofalową lojalność pacjentów. Szpital XYZ pokazuje, że można łączyć oba cele dzięki integracji oddziałów i współpracy z partnerami zewnętrznymi. Przyszłość programów takich jak KOS-Zawał to modele hybrydowe, w których ekonomia, technologia i empatia pacjenta są równoważne. To nie tylko kwestia przychodów, ale decyzja o tym, jakiego rodzaju opiekę zdrowotną chcemy budować w Polsce.
Źródła:
NFZ (2023). Funkcjonowanie programu KOS-Zawał https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/kos-zawal
Zarządzenie nr 64/2025/DSOZ Prezesa NFZ, 23 lipca 2025 https://baw.nfz.gov.pl/NFZ/document/43619/Zarzadzenie-64_2025_DSOZ
https://baw.nfz.gov.pl/NFZ/document/43619/Zarzadzenie-64_2025_DSOZ
